Her yıl binlerce meslektaşımızın elinden düşmeyen geleneksel Makina Mühendisleri Odası Ajandası için hazırlıklara başladık. Tüm Türkiye’de Odamız üyesi Mühendislere dağıtılacak ajandamızda siz de yerinizi alın. […]
Meslekte 25, 40, 50, 60, 70 ve 80. yıllarını doldurarak plaket almaya hak kazanan üyelerimizin isimlerini ve Oda Sicil Numaralarını aşağıda yayımlıyoruz. Listede adı bulunmayan […]
Karşıyaka Belediye Başkanı tarafından Ağustos ayı Meclis toplantısında yapılan açıklamalarda, ilçedeki asansörlerin yaklaşık üçte birinin 2023 yılından bu yana Odamız tarafından kontrol edilmediği iddia edilmiştir. […]
Ortak Dünyayı Savunmak: Muhalefetin Demokratik Sorumluluğu Türkiye, siyasal rekabetin olağan demokratik sınırlar içinde yürütülmesinin giderek zorlaştığı bir dönemden geçiyor. Seçilmiş yerel yönetimlere yönelik operasyonlar, siyaset […]
Türkiye hızla yaşlanan bir ülke.
TUİK verilerine göre ülkemizde toplam doğurganlık hızı 2001 yılında 2,38 çocuk iken 2014 yılından itibaren aralıksız düşüş eğilimine girerek 2025 yılında 1,42 çocuk olarak gerçekleşti. Toplam doğurganlık hızı son dokuz yıldır nüfusun ‘’yenilenme seviyesi’’ olan 2,10 un altında kalmaya devam ediyor. Giderek yaşlı nüfusumuz artıyor.
Bu gerçeklikle tüm açıklığıyla yüzleştiğimiz sırada bir taraftan da pek çok kamu hizmeti ve gündelik işlemler dijital ortama taşınıyor. Doktor randevusu almak, emeklilik işlemlerini yürütmek, tahlil sonuçlarını görmek, fatura ödemek, banka işlemi yapmak, kimlik doğrulamak ve daha niceleri. Giderek daha fazla hizmet, uygulamalara, şifrelere ve ekranlara bağlı hale geliyor.
Bugün sıradan bir yetişkin günlük yaşamında onlarca farklı şifre ve doğrulama yöntemi kullanmak zorunda kalıyor. Bunların sayısı kişiden kişiye değişse de, aktif bir birey için 30-100 arasında farklı hesap ve şifre oldukça ortalama bir bir rakamdır.
Kişiden kişiye değişse de; zorunlu olarak belirlemek, ezberlemek veya not etmek; hatta belirli süreler sonunda değiştirmek zorunda olduğumuz şifrelerden bazıları şunlardır :
Bunlara ek olarak birçok sisteme giriş için artık yalnızca şifrenizin olması yeterli olmamakta; ilave olarak SMS doğrulama kodu, E-posta onayı, biyometrik doğrulama veya tek kullanımlık şifreler de istenmektedir.
Özellikle yaşlı bireyler açısından bu durum ciddi bir erişilebilirlik sorunu yaratmaktadır. 70-80 yaşındaki bir kişiden; emekli maaşını görmekten hastane randevusu almaya, banka işlemi yapmaktan kamu hizmetlerine erişmeye kadar pek çok işlem için onlarca farklı kullanıcı adı, şifre ve doğrulama yöntemini yönetmesinin beklenmesi o kişiye önemli bir dijital yük oluşturur.
Bir yaşlıyı elinde akıllı telefonla izleyin.
Bir zamanlar kazma-kürek sallayan, anahtar tutan, hamur yoğuran, otobüs süren, kısaca çalışarak ev geçindiren, çocuk büyüten eller bugün doğru tuşa basmakta zorlanıyor.
Hayatın en ağır yüklerini omuzlamış gözler, şimdi küçücük yazıları seçmeye çalışıyor.
Peki biz ne yapıyoruz?
Çoğu zaman onları sessizce yalnız bırakıyoruz.
Ufacık bir cihazın karşısında çaresiz kalmalarını, ezilmelerini izliyoruz.
Bu gerçekten insanca mı?
Bizi büyüten insanlara bunu reva görmek doğru mu?
Biri doktor randevusu için torununu arıyor.
Diğeri emekli maaşıyla ilgili işlem yapmak için oğlunun gelmesini bekliyor.
Öteki fatura ödemek için komşusundan yardım istiyor.
Bir başkası tahlil sonucunu anlayabilmek için bir başkasına ihtiyaç duyuyor.
Çünkü günlük hayat artık onların hiç öğrenmediği bir dili konuşuyor: dijital dili.
Peki ya torunu işte ise?
Çocukları başka şehirde yaşıyorsa?
Evde tek başına yaşıyorsa?
İşte o zaman yalnızca teknoloji değil, haklara erişim de imkansız hale geliyor.
Kurumlarda gişeler azaltılıyor ve giderek kapatılıyor.
Karşınıza artık insan yerine ekranlar geliyor. Müşteri temsilcileri telefonda sizin gözlerinizdeki endişeyi ve çaresizliği görmeksizin duygusuz bir tonda ezberlediklerini tekrarlıyor.
Artık kimlikler de dijitalleşiyor.
Ama onları kullanabilmek için gereken doğrulamalar da yine dijital sistemlerden geçiyor.
Yani zaten zorlanan insanların önüne yeni engeller ekleniyor.
Teknoloji elbette hayatı kolaylaştırmalıdır.
Ancak kolaylık, yalnızca teknolojiyi rahat kullananlar için geçerliyse, geride kalanlar için bu durum kolaylık değil, dışlanmışlık hissi yaratacaktır.
Bir parantez açarak dijital teknolojinin kurbanı yaşlı insanların ATM kuyruklarında ve telefonla bankacılık işlemlerinde sık sık dolandırıcıların tuzağına düştüklerini hepimiz gazetelere veya televizyon haberlerine çıktığı kadarıyla biliyoruz. Bu, kurbanların saflığı veya cehaleti ile açıklanabilecek bir olgu değildir. Bu insanlar kullanamadıkları bir teknoloji tarafından hedef haline getirilmektedirler.
Bir masanın başında bu sistemleri tasarlayanlar belki verimliliği artırıyor.
Ama unutulmamalıdır ki her insan, özellikle yaşlı insanlar aynı dijital beceriye sahip değil.
Milyonları bulan bu insanlardan sadece birisinin bile “Ben artık hiçbir işe yaramıyorum galiba…” diye düşünmesi yapılan düzenlemelerin tekrar gözden geçirilmesi için yeterli bir sebep oluşturmalıdır.
Mesele kamusal hizmetlerin hızla dijitalleştirilirken alternatif kanalların düşünülmemesi, özellikle yaşlı insanların temel haklara erişebilmek için sürekli bir başkasına muhtaç kalmalarıdır.
Bu nedenle birçok uzman, dijitalleşmenin hızının yanı sıra insan odaklı ve yaş dostu tasarımın da kamu hizmetlerinin temel ilkelerinden biri olması gerektiğini vurgulamaktadır. Dijital hizmetlerin yaygınlaşması, bu hizmetleri kullanamayan vatandaşların temel haklara erişimini zorlaştırmamalı; alternatif erişim kanalları da korunmalıdır. Bir ülke, 80 yaşındaki insanını en temel haklarını kullanabilmek için akıllı telefon kullanmaya mecbur bırakıyorsa, buna ne kadar “modern” denebilir?
Modernlik, yalnızca teknolojiyi yaygınlaştırmak değildir. Asıl modernlik, teknolojiyi herkes için erişilebilir kılabilmektir.
Başlarken de belirttiğimiz gibi Türkiye hızla yaşlanan bir ülke. Bugün milyonlarca insan 65 yaşın üzerinde ve önümüzdeki yıllarda bu sayı daha da artacak. Yani konuştuğumuz mesele küçük bir kesimin sorunu değil; toplumun giderek büyüyen bir gerçeği.
Buna rağmen hayatın neredeyse her alanı, yalnızca dijital dünyaya kolayca uyum sağlayabilen insanlar düşünülerek yeniden tasarlanıyor.
Sanki yaş almak bir kusurmuş gibi…
Sanki yıllarca bu ülkeye emek vermiş insanlar, teknolojinin hızına yetişemedikleri anda görünmez oluveriyormuş gibi…
Oysa bir toplumun uygarlığı, en hızlı koşanlarına sunduğu imkânlarla değil; en yavaş yürüyenlerini ne kadar geride bırakmadığıyla ölçülür.
Bugün giderek daha fazla hissedilen sorun yalnızca dijitalleşme değildir.
Asıl sorun, verimlilik adına insan temasının, sabrın ve dayanışmanın yavaş yavaş hayatımızdan çekilmesidir.
İnsanlığın yerini prosedürler, yüz yüze iletişimin yerini ekranlar, anlayışın yerini ise algoritmalar almaya başladığında, kaybettiğimiz şey yalnızca eski alışkanlıklarımız değil; birbirimize karşı sorumluluk duygumuzdur.
Bir gün sıra hepimize gelecek.
Bir gün biz de yaşlanacağız, biz de yeni teknolojilerin gerisinde kalacağız.
İşte o gün şunu daha iyi anlayacağız:
Hiçbir uygulama, uzatılmış bir insan elinin yerini tutamaz.
Gerçek ilerleme, kimseyi geride bırakmayan ilerlemedir.
ChatGPT
