Her yıl binlerce meslektaşımızın elinden düşmeyen geleneksel Makina Mühendisleri Odası Ajandası için hazırlıklara başladık. Tüm Türkiye’de Odamız üyesi Mühendislere dağıtılacak ajandamızda siz de yerinizi alın. […]
Meslekte 25, 40, 50, 60, 70 ve 80. yıllarını doldurarak plaket almaya hak kazanan üyelerimizin isimlerini ve Oda Sicil Numaralarını aşağıda yayımlıyoruz. Listede adı bulunmayan […]
Karşıyaka Belediye Başkanı tarafından Ağustos ayı Meclis toplantısında yapılan açıklamalarda, ilçedeki asansörlerin yaklaşık üçte birinin 2023 yılından bu yana Odamız tarafından kontrol edilmediği iddia edilmiştir. […]
Ortak Dünyayı Savunmak: Muhalefetin Demokratik Sorumluluğu Türkiye, siyasal rekabetin olağan demokratik sınırlar içinde yürütülmesinin giderek zorlaştığı bir dönemden geçiyor. Seçilmiş yerel yönetimlere yönelik operasyonlar, siyaset […]
(1)Gaz, buhar gibi sıkıştırılabilen bir akışkanla dolu bir kap içine daha çok akışkan sokulduğunda ya da içerideki akışkanın ısıtılarak iç enerjisi arttırıldığında, kap içindeki basınç artmakta, kabın üretildiği malzemenin dayanabileceği iç/dış basınç farkı değeri aşıldığında ise kap parçalanmakta ve içindeki akışkan büyük bir hızla çevreye yayılmaktadır. Kap içi ve dışı basınç farkı yani enerji farkı ne kadar büyükse ve olaya katılan akışkan kütlesi ne kadar fazlaysa, patlama o denli şiddetli olmaktadır.
Patlamanın ölümcül sonuçlar vermesi için, kazanın veya basınçlı kabın büyük bir hacimde ve basınçta olması gerekmez.
200 m² ısıtma yüzeyli ve 10 bar basınçta çalışan bir buhar kazanının patlama şiddeti ile 200 kg. dinamitin patlaması hemen hemen aynı şiddettedir (2)
Patlamaya, basınçlı kap içindeki buhar basıncının, kazanın maksimum dayanım basıncının üstüne çıkması neden olabileceği gibi, ocak (külhan, yanma hücresi) içinde biriken yakıt buharının patlayıp genleşmesi de neden olabilmektedir. (1)
Buhar kazanlarının yanında sıcaksu kazanlarında da benzeri nedenlerden dolayı patlamalarla karşılaşılmaktadır.
Ancak bunun yanında, bu yazının ana konusu olan, kullanım hataları da üzücü sonuçlara neden olmaktadır.
Aşağıda, Tablo1 de, VKV Standartkessel GmbH firması ve Desa Demir Kazan ve Makina San.A.Ş teknik arşivlerinden derlediğim “Kazanlarda güvenli kullanım (3)(4) için alınması gerekli önlemler” in basit gibi görünen ama uyulması halinde etkin sonuçlar alınabilecek konu başlıklarını vermektedir.
TABLO1: KAZANLARDA GÜVENLİ KULLANIM İÇİN ALINMASI GEREKLİ ÖNLEMLER
| ASLA | DAİMA | |
| 1) | Tehlikeyi görmeme hatasına düşme! Düşünmeye başlamak için bir şey olmasını bekleme! | Akla gelebilecek her türlü tehlikeyi düşünerek ne yapılması gerektiğini tam olarak öğren. |
| 2) | Tanımadığın, bilmediğin bir yerde, tüm boru donanımını ve her vananın yer ve görevlerini öğrenmeden çalışmaya başlama! | Bütün vanaların yer ve görevlerini tehlike anında şaşırmayacak şekilde öğren. Yürürken, koşarken olduğundan daha rahat düşünebilirsin. |
| 3) | Kazan çalışırken açık bir blöf vanasının yanından uzaklaşma! Emniyette ol, hafızana güvenme! | Bütün göstergeleri her gün kontrol et! Kontrol edilmemiş göstergelere güvenme! |
| 4) | Seviye göstergesi, tağdiye cihazı vb. cihazlarda çamur birikmesine izin verme! Yanlış su seviyesi seni yanıltır ve kötü sonuçlara neden olur! | Seviye göstergesi, tağdiye cihazı vb. cihazları her gün blöf ederek temizle Uzun yaşamak istiyorsan iyi alışkanlıklar edin. |
| 5) | Tüm göstergeleri 2 kez kontrol etmeden kazanı çalıştırma! Senin ve kazanın hayatı buna bağlıdır! | Kazanı çalıştırmadan önce tüm göstergeleri kontrol et. Kazalara karşı en etkili yöntem dikkattir. |
| 6) | Önemli operasyonlar için sözlü emir verme! | Önemli operasyonlar için verilmiş emirleri yazılı hale getir. Önemli ve önemsiz tüm olayları kazan defterine yaz. |
| 7) | Bütün vanaları kontrol etmeden kazanı çalıştırma! İşini şansa bırakma. | Kontrol cihazlarının vanalarını açık, blöf vanası kapalı tut. |
| 8) | Basınç altındaki vanayı hemen açma! Ani basınç değişimi veya bunun sonucu meydana gelen su darbesi(koçu), patlamalara neden olabilir! | Vana açarken(varsa) by-pass devresini kullan. By-pass vanasını açarak basıncın dengelenmesini bekle. Ana vanayı daha sonra yavaşça aç. |
| 9) | Devrede olan bir kazanın basıncı kollektör basıncında veya yakın olmadıkça kazan vanasını açma! Ani basınç değişimleri kazan için tehlikelidir! | Kollektör üstü vanayı basınçlar dengelendiği zaman aç. |
| 10) | Emniyet ventilini kontrol etmeden kazanı çalıştırma! Emniyet ventili, arızalı olan bir kazanı çalıştırmak, dinamitle oynamak kadar tehlikelidir! | Emniyet ventilini ayar basıncının %75’inde kontrol et. |
| 11) | Emniyet ventilinin sağlam olduğunu varsayarak işe başlama! Bir kazan dairesinin işletmesinde tahminlere yer yoktur! | Emniyet ventilini her gün kontrol et. |
| 12) | Yetkilisi olmadan emniyet ventili ayarını değiştirme! Birçok büyük kazanın nedeni bu kurala uyulmamasıdır! | Emniyet ventilinin ayarını değiştirmeden-arttırmadan önce yetkilisine danış. Ayar değişikliği yaptıysan kazan defterine yazmayı unutma. |
| 13 | Yaylı emniyet ventilinin ayarını %10’dan fazla arttırma! Yay özellikleri değişir! | Yaylı emniyet ventilini ayarını %10 dan fazla değiştirmen gerekirse ventilin yayını yetkilisine değiştirt ve damgalattır. Ağırlıklı emniyet ventilinin ağırlık hareket çubuğuna parça ekleme. |
| 14) | Basınç altında bulunan cıvata, somun vb. parçaları sıkma! Birçok kişi bunu yaparken ölmüştür! | Bu tehlikenin özel bir ikazı yoktur. Dikkat ediniz. |
| 15) | İçinde basınçlı buhar, hava ve gaz olan tanklara herhangi bir şeyle vurma! Bunu ancak işin ciddiyetini kavramamış kişiler yapar! | Tehlike geliyorum demez. Dikkatli ol. |
| 16) | Yetkili olmayan bir kişinin herhangi bir cihazla oynamasına izin verme! Kendileri zarar görmeseler bile senin acı çekmene yol açabilirler! | Kazan dairesinin işletilmesi işini ehil insanlara teslim et. |
| 17) | Uygun koruma önlemleri alınmamış bir kazanın içine insan girmesine izin verme! Şahsen her şeyin yolunda olup olmadığını kontrol etmeden bu önlemleri kaldırma! | Kazan içine insan girdiğinde herkesin göreceği şekilde ‘İçeride insan var” levhasını koy. Tehlike yaratabilecek tüm vanaları kapat. |
| 18) | Yetkilisi olmadan kazanda tamirat yapılmasına izin verme! | Kazan tamiratı yapılacağı zaman yetkilisine başvur. |
| 19) | Alev oluşmuyorsa brülörü çalıştırma! Külhanı kandıramazsın. | Gecikmiş ateşlemenin külhan patlamasına neden olduğunu kabul et. Ateşleme sistemini kontrol et. |
| 20) | Külhanı iyice havalandırmadan brülörü çalıştırma! Yanıklar acı veridir. | Gerektiğinde külhanı havalandır. |
| 21) | Kazanın ve diğer cihazların anormal davranışlarını kaydetmeyi unutma! Bunlar bir tehlikenin habercisi olabilir! | Yetkili bir kişiye danış. İki akıl bir akıldan iyidir. |
Bir sıcaksu kazanının patlaması ile sonuçlanan kaza ile ilgili, Ocak 2024’ de odamızın talebiyle yapmış olduğum inceleme ve hazırladığım bilirkişi raporunun (5) ders niteliğindeki sonuç kısmını, bilgi amaçlı olarak aşağıda paylaşıyorum. Bu olayda, olayın hafta sonu olmasından ve şans eseri kazan dairesi ve yakınında herhangi bir kişi bulunmadığından can kaybı olmamıştır.
SICAKSU KAZANI PATLAMASI, KAZA BİLİRKİŞİ RAPOR SONUCU:
01) Söz konusu kazan 500 kW kapasiteli 3 atü işletme basınçlı bir sıcak su kazanıdır ve fuel-oil yakıtlıdır.
02) Kazan, endüstriyel bir tesisin ısınma ve sıcak su ihtiyacını karşılamak amacı ile çalışmaktadır.
03) Patlama ve patlama ile çıkan yangın sonucunda kazan dairesindeki tüm makine ve ekipmanlar harap olmuştur. Kazan, mevcut kaidesinden 12 m. uzakta ve yerden 4.5 m yukarıda duvara saplanmış şekilde bulunmuştur.
04) Kazan gövdesi içinde ve duman boruları üstünde yapılan incelemede kazanda buhar oluşma çizgileri görülmüştür.
05) Kazan dairesi içinde, kazana ait emniyet ventili aranmış ve kazandan uzakta kazandan kopmuş şekilde bulunmuştur. Ayarlı tipte olduğu görülen emniyet ventilinin alt girişinde kapalı konumda bir küresel vana olduğu tespit edilmiştir. Ayarın hangi basınç için yapıldığı belirlenememiştir.
Basınçlı kaplarda, iş güvenliği açısından emniyet ventili ile basınçlı ortam arasında herhangi bir akış kesici vana kullanılmaması gerekmektedir.
06) Kazan sıcaklık termostatının herhangi bir nedenden görevini yapmaması (brülörü durdurmaması) sonucu, brülör durması gereken kazan su sıcaklığında durmamış, sıcaklık ve basınç yükselmeye devam etmiş, buhar meydana gelmiş ve brülör çalışmasına devam etmiştir.
07) Emniyet ventili aşağıdaki olası nedenlerden herhangi biri veya hepsinden dolayı görevini yapamayıp oluşan buharı kazan dışına boşaltamadığından basınç, izin verilen maksimum dayanım basıncının üstüne çıkarak patlama oluşmuştur.
a) Emniyet ventilinin girişinde bulunan küresel vana kapalıdır ve buhar tahliyesine izin vermemiştir.
b) Kullanılan emniyet ventilinin, brülör ısı üretim kapasitesi ve kazan mukavemet değerlerine uygun olup olmadığı belirsizdir. Bu konuda kayıt bulunamamıştır.
Sonuçta patlama nedeni, emniyet ventilinin görevini yapmamış olmasıdır. Kazan termostatı görevini yapmayıp brülörü durdurmasaydı bile, doğru büyüklük, ölçü ve açma basıncındaki emniyet ventili ile bu patlama önlenebilirdi.
(1) Bir buhar kazanında, ocak patlamasının analizi, Mühendis ve Makine güncel, Mayıs 2022, C.Serdar Sönmez
(2) VKK Standardkessel GmbH teknik arşivi
(3) VKK Standardkessel GmbH emniyet kuralları
(4) Desa Demir Kazan ve Makina San.A.Ş teknik arşivi
(5) Sıcaksu kazanı patlaması bilirkişi raporu, Ocak/2024, A.Cüneyt Özyaman
