Periyodik Kontrolde Denetim Terazisi: Sadece İşletmeler mi?

Sahada aktif olarak görev yapan bir periyodik muayene personeli olarak, İSG profesyonellerinden en sık duyduğumuz sorulardan biri şudur: ‘Periyodik kontrolü kime yaptırmalıyız?’ Bugüne kadar sistemin odak noktası hep ekipmanı kullanan işletmelerin denetlenmesiydi. Ancak artık bu bakış açısının değişmesi, denetim ibresinin hizmeti veren tarafa da yönelerek hem muayene kuruluşlarının hem de sahada rapor düzenleyen muayene personellerinin etkin şekilde denetlenmesi gerekmektedir.

Akreditasyon Ötesinde “Eşit Denetim” Şart

Bilindiği üzere akredite kuruluşlar TÜRKAK tarafından belirli bir denetim mekanizmasına tabi tutuluyor. Ancak saha denetimlerinin yeterliliğine ilişkin tartışmalar ve iki başlılık mevcut.

Buradaki temel ihtiyaç, TÜRKAK akredite firmaları nasıl denetliyorsa, Bakanlık da akredite olmayan firmaları aynı ciddiyetle ve saha bazlı denetlemelidir. Akreditasyon önemli bir teknik güvence mekanizmasıdır; ancak tek başına yeterli değildir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 24/A maddesi kapsamında Bakanlığın denetim yetkisi bulunmaktadır. Bu çerçevede sektörde tam bir eşitlik sağlanması için, akredite olsun ya da olmasın tüm muayene kuruluşları Bakanlık müfettişlerinin denetim radarına girmelidir.

TÜRKAK Nedir? Türk Akreditasyon Kurumu, 1999 yılında kurulan, kamu tüzel kişiliğine, idari ve mali özerkliğe sahip ulusal akreditasyon kuruluşudur (4457 sayılı Türk Akreditasyon Kurumu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un 2. maddesine göre akreditasyon; laboratuvarların, muayene ve belgelendirme kuruluşlarının ulusal ve uluslararası kabul görmüş teknik kriterlere göre değerlendirilmesi, yeterliliğinin onaylanması ve gözetim denetimlerinin yapılmasıdır).

Muayene Kuruluşları Neden Denetlenmeli?

Bazı iş kazalarında, yetersiz veya gerçeği yansıtmayan periyodik kontrol raporlarının etkili olduğu görülmektedir. Mevcut durumda kule krenler, LPG tank ve tesisatları, yürüyen merdivenler ile asılı erişim donanımları akreditasyon kapsamına giren ekipmanlar arasında yer almaktadır.

1/1/2027 itibarıyla; hareket engelliler için güç tahrikli kaldırma platformları, buhar kazanları, kablolu taşıma tesisatları ve sütunlu çalışma platformları da bu kapsama dahil edilecektir. Bu genişleme teknik beklentiyi arttırsa da etkin saha denetimi olmadan tek başına yeterli olmayacaktır.

Sıkı bir denetim şu kritik faydaları sağlayacaktır:
• Haksız Rekabetin Önlenmesi: Standartlara uygun, dürüst muayene yapan kuruluşlar ile denetim boşluğundan faydalanıp, fiili saha uygulaması yapılmadan rapor hazırlayanlar arasındaki haksız rekabet ancak saha denetimiyle son bulur.

İş Teftiş Kurulu Yönetmeliği’nin 8 ve 11. maddeleri uyarınca iş müfettişleri; risk esaslı analizlere dayalı olarak programlı ve program dışı teftişleri sahada fiilen yürütmekte, işyerlerinde yalnızca belge incelemekle yetinmeyip gerçek çalışma koşullarını yerinde tespit ederek kapsamlı saha denetimi gerçekleştirmektedir.
• Saha ile Rapor Uyumu: Rapor içeriği ile ekipmanın sahadaki fiziksel durumu arasındaki uyumun
doğruluğu ancak saha denetimiyle teyit edilebilir.
• Caydırıcılık ve Mesleki Disiplin: Mevcut uygulamada bazı ihlaller için yetki askıya alma sürelerinin düşürülmesi, caydırıcılığı zayıflatmaktadır. Sadece kurumların geçici cezalar almasıyla değil; usulsüz rapor düzenleyen muayene personellerinin de EKİPNET yetkilerinin kalıcı olarak iptal edilmesi gibi ağır yaptırımlarla sistemin hem kurumsal hem de bireysel bazda disipline edilmesi şarttır.

EKİPNET Nedir? İş ekipmanlarının periyodik kontrollerini yapmaya yetkili kişilerin elektronik ortamda kayıt ve bildirimi ile veri doğrulaması amacıyla kullanılan iş ekipmanlarının periyodik kontrollerini yapacak yetkili kişilerin kayıt programıdır.

İşletmelerin Sorumluluğu: Sadece Rapor Almak Yetmez!

İşletme sahipleri ve İSG uzmanları için periyodik kontrol süreci, sadece dosyadaki bir eksikliği gidermek olarak görülmemelidir. Hizmet alınan kurumun yetkinliği ve özellikle yaklaşan 2027 geçiş sürecindeki hazırlığı sorgulanmalıdır.

Unutulmamalıdır ki; akredite olmayanların da Bakanlık denetimine girmesi talebimizin temel nedeni, işletmelerin “denetimsiz” kuruluşlardan hizmet alarak büyük bir risk altına girmesini engellemektir. Hatalı veya gerçeği yansıtmayan bir kontrol sonucunda meydana gelebilecek iş kazalarında; yalnızca raporu düzenleyen kuruluş değil, hizmet alınan kuruluşu tercih eden işletme de idari, hukuki ve cezai sorumluluklarla karşı karşıya kalabilecektir.