Endüstri İşletme Mühendisliği Meslek Dalının Örgütlenmesi Üzerine

Endüstri ve İşletme Mühendisliği, ülkemizde sayısal olarak hızla büyüyen ancak örgütsel temsili aynı ölçüde gelişmeyen meslek alanlarından biridir. Bu durum mesleğimiz açısından önemli bir potansiyelin yeterince değerlendirilemediğini göstermektedir.

2024-2025 Makina Mühendisleri Odası  şubeleri çalışma raporları Endüstri İşletme Mühendisliği meslek dalının çalışmaları açısından incelendiğinde 18 şubesi olan odamızın 6 şubesinde meslek dalı komisyonunun kurulmadığı görülmektedir. İzmir şubesinde düzenlenen Kaizen Paylaşımları, Endüstri Mühendisliği Bahar Konferansları, Vaka Analizi Yarışması, Bitirme Projeleri Yarışması, Endüstri Mühendislerine yönelik eğitim ve seminerler dışında meslek dalı komisyonu kurulan şubelerimizden Eskişehir’de Endüstri İşletme Mühendisliği Kurultayı, birkaç şubemizde mezuniyet törenlerine katılım, bir şubemizde öğrencilere yönelik vaka analizi yarışması dışında mesleğimize ilişkin başka faaliyetin gerçekleştirilmediği görülmektedir.

Maalesef endüstri ve işletme mühendisi mezunlarının da odamıza üye olma konusunda çok istekli olmadıkları, özellikle genç mühendislerin odalardan farklı ve somut beklentilerinin olduğunu gözlemlemekteyiz.

2024-2025 yılı Makina Mühendisleri Çalışma Raporunu incelediğimizde Odamıza üye olan Endüstri İşletme Mühendisliği sayısı ( Mart 2026 sonu) 9.449 kişi olarak verilmiştir. Oda Çalışma Raporuna göre üye sayımız 134.413 kişi olup üye sayısının sadece %7’si Endüstri ve İşletme Mühendisleridir. Bu oran, meslek dalımızın toplam mühendislik ekosistemi içindeki temsil gücünün sınırlı kaldığını ortaya koymaktadır.

Ülkemizde halen 105 devlet, vakıf ve özel üniversitede Endüstri Mühendisliği Bölümü, 3 üniversitede İşletme Mühendisliği Bölümü, 3 üniversitede de Sistem veya Endüstri ve Sistem Mühendisliği Bölümü bulunmaktadır.  Yüksek Öğretim Kurulu verilerine göre bu üniversitelerdeki endüstri mühendisliği bölümlerinin kontenjanı 7.262 kişidir. Yani her yıl endüstri mühendisi olmak için 7.262 kişi üniversitelere kayıt yaptırmaktadır. Bugün tam olarak endüstri mühendisi sayısını tespit edemesek de yaptığımız projeksiyon ile ülkemizde mezun Endüstri Mühendisi sayısının 80.000 ila 100.000 arasında olduğu tahmin edilmektedir. Mezunlarımızın ancak %10’u odamıza üye olmaktadır. Bu veriler, meslek odamızın sahip olduğu büyüklüğe rağmen örgütlenme düzeyimizin oldukça düşük kaldığını açıkça ortaya koymaktadır.

Odada çalışmaya ve meslek alanım ile ilgili odadaki faaliyetlere katılmaya  başladığım 1989 – 1990 yıllarında ODTÜ, İTÜ, İTÜ Sakarya, Dokuz Eylül, Boğaziçi, Bilkent, Gazi, Yıldız Teknik, Osmangazi Üniversitesi olmak üzere 9 üniversitede endüstri mühendisi mezunlar vardı. O dönemki mezun sayısı 3.500 kişi civarındaydı. Bu mezunların %40’ı odamıza üyeydiler. Bugün gelinen noktada mezun sayısı önemli ölçüde artmış olmasına rağmen üyelik oranının belirgin şekilde düşmüş olması dikkat çekicidir.

Türk Mühendis Mimar Odaları Birliği verilerine göre halen TMMOB bağlı 24 odadan 11 odanın üye sayısından daha fazla endüstri, işletme mühendisi Makina Mühendisleri Odasına üyedir. Endüstri Mühendisi mezun sayısının 80.000 ila 100.000 arasında olduğunu kabul edildiğinde 1990 yılındaki gibi mezunların %40’ı odamıza üye olsa oda üyesi Endüstri Mühendisi sayısı 32.000 ila 40.000 arasında olacaktır. Yine TMMOB verileri göre bu sayı TMMOB bağlı odalar arasında Endüstri Mühendislerinin 7. sırada konumlanmasını sağlayacaktır.

Makina Mühendisleri Odasında endüstri işletme mühendislerine özgü çalışmaları yapmak, bilgi ve deneyim biriktirmek, endüstri işletme mühendisleri arasında örgütlenme ve dayanışmayı arttırmak, farklı illerdeki komisyonlar arasında eşgüdümü sağlamak amacıyla 16 Mart 1991 yılında Meslek Dalı Ana Komisyonları ve Meslek Dalı Komisyonları Kuruluş ve Çalışma Yönetmeliği yayınlanmıştır. Bu yönetmelik ile oda içindeki farklı meslek disiplinlerinin örgütlenmesi, oda içerinde bir oda gibi çalışarak mesleki faaliyetleri yürütmesi ve odalaşmaları durumunda da çalışmaları yürütecek olgunluğa ulaşmalarını sağlamak için kurulmuştu. Ancak bugüne kadar geçen 35 yıllık süre içerisinde yukarıda sıralanan çalışmalardan uzak olduğumuzu söylemek doğru olacaktır.

2026-2027 yıları çalışma döneminde şubelerde kurulacak Meslek Dalı Komisyonlarının ve Meslek Dalı Ana Komisyonunun çalışma programları dışında örgütlenme sorunlarını da ciddi bir şekilde ele alması, oda kurma seçeneğini de dikkate almaları gerekmektedir. Nicel olarak oda kuracak potansiyele sahip olan endüstri işletme mühendislerinin meslek dalı ve meslek dalı ana komisyonunun;

• meslektaşların aidiyet duygusunu arttıracak,
• seminer, eğitim ve sertifika programları düzenleyerek mezunların ve öğrencilerin mesleki gelişimlerine katkı sağlayacak,  
• kamuoyunda mesleğin görünürlüğünü arttıracak,
• mesleki ve etik standartları oluşturacak,
• üniversiteler, sanayi kuruluşları ve uluslararası benzer kuruluşlar ile işbirliği yapacak,
• kongre, sempozyum, kurultay benzeri etkinlikler yaparak mesleğin gelişimini katkı sağlayacak, çalışmalar yapması gerekmektedir. Bu kapsamda yürütülecek çalışmaların, meslektaşlarımızın odaya olan ilgisini ve bağlılığını artırmada belirleyici olacağı değerlendirilmektedir.

Bu çalışma döneminde düzenlenecek Endüstri İşletme Mühendisliği Kurultayının ve diğer benzer etkinliklerin de Endüstri Mühendislerinin Örgütlenmesi ve Oda Kurma seçeneğinin masaya yatırıldığı platformlar olması faydalı olacaktır. Bu nedenle bu dönem kurulacak Meslek Dalı Komisyonu ve Meslek Dalı Ana Komisyonu çalışmalarını yoğunlaştırmalı, şube ve oda yönetim kurulları da komisyonların çalışmalarını yakından takip etmelidirler.

Sonuç olarak, bu sürecin yalnızca mevcut durumun değerlendirilmesiyle sınırlı kalmayıp, mesleğimizin geleceğine yön verecek stratejik bir örgütlenme yaklaşımıyla ele alınması gerektiği açıktır.